Basketbol Kuralları: Madde Madde Temel Kurallar ve Fauller

KISA CEVAP
Basketbol kuralları nelerdir ve en temel kurallar hangileridir?
Basketbol kuralları, beşer kişilik iki takımın topu dripling ve pasla ilerletip rakip potaya sayı atmasını düzenler. Yani oyuncu topla koşamaz, yalnızca top sektirerek ilerler. Çift dripling ve adım hatası ihlaldir. Fazla temas ise faul olur. Maç dört periyottur ve en çok sayıyı bulan takım kazanır.
Ödev için kuralları arıyor olabilirsiniz. Belki de çocuğunuzun ilk antrenmanına hazırlanıyorsunuz. Hangisi olursa olsun, burada basketbol kuralları madde madde, tablolarla ve sade bir dille sizi bekliyor.
Anlattıklarımız FIBA'nın resmi oyun kurallarına dayanır. Çocuk ve okul müsabakalarında federasyonun yönergesi bazı ölçüleri değiştirebilir. Bu yüzden o farkı ayrıca belirttik.
Bu kısa cevap, kuralların iskeletidir. Dolayısıyla geri kalan her şey bu iskeletin ayrıntısıdır. Örneğin süre kuralları topu ne kadar elinizde tutabileceğinizi belirler. Faul kuralları ise rakibe nasıl davranacağınızı sınırlar.
Resmi kaynak FIBA'dır. FIBA, uluslararası basketbolun kural kitabını yayımlar. Kitabın tamamını FIBA'nın hakem sitesindeki resmi basketbol kuralları sayfasından indirebilirsiniz. Üstelik Türkiye'deki müsabakalar bu kuralları temel alır.
Kitap uzundur ve teknik bir dille yazılır. Bu nedenle biz en sık aranan başlıkları ayıkladık. Ödev yapan öğrenci de, tribünde oturan veli de aynı sayfadan ihtiyacını bulabilir.
Basketbol kuralları madde madde nasıl sıralanır?
Aşağıdaki liste, bir maçı izlemeye başlayan herkesin bilmesi gereken kuralları sırayla toplar. Ayrıca her maddenin ayrıntısı sonraki bölümlerde gelir.
- Her takım sahada aynı anda beş oyuncuyla oynar.
- Maç dört periyottan oluşur ve eşitlikte uzatma oynarsınız.
- Potadan içeri giren top, atışın türüne göre bir, iki ya da üç sayı getirir.
- Topla ilerlemenin tek yolu dripling, yani topu yere vurarak sektirmektir.
- Topu iki elinizle tutup yeniden sektirmeniz çift dripling ihlalidir.
- Topu elinizde tutarken izin verilenden fazla adım atarsanız adım hatası olur.
- Hücum takımının atış süresi vardır ve süre dolarsa top rakibe geçer.
- Topu arka sahadan ön sahaya belirli sürede geçirmek zorundasınız.
- Rakibe vurmak, itmek, tutmak ya da engellemek faul sayılır.
- Bir oyuncu beş faul yaparsa oyundan çıkar.
- Sporcu davranışına aykırı hareketler teknik ya da antisportif faul getirir.
- Top çizgi dışına çıkarsa rakip takım oyunu aut atışıyla başlatır.
Antrenörseniz bu listeyi çocukların velilerine de gönderebilirsiniz. Böylece tribündeki beklenti sahadaki gerçeklikle buluşur. Gruplarınıza duyuru göndermeyi kolaylaştıran bir basketbol okulu yönetim programı bu işi tek ekrandan çözer.
Basketbolda kaç oyuncu oynar ve maç ne kadar sürer?
Her takım sahada beş oyuncuyla yer alır. Öte yandan yedekler kenarda bekler ve oyun durduğunda yerine girer. Örneğin takım listesinde en fazla on iki oyuncu bulunur. Dolayısıyla kadroyu her maçtan önce dikkatle belirlersiniz.
FIBA kurallarında maç dört periyottur. Her periyot on dakikadır. Periyotlar arasında kısa bir ara verirsiniz. İkinci ve üçüncü periyot arasında ise devre arası bulunur. Süre yalnızca top oyundayken akar, yani hakem düdük çaldığında saat durur.
| Konu | FIBA kuralı |
|---|---|
| Sahadaki oyuncu | Her takımdan beş kişi |
| Takım listesi | En fazla on iki oyuncu |
| Periyot sayısı | Dört periyot |
| Periyot süresi | On dakika, saat top oyundayken işler |
| Periyot araları | Birinci ile ikinci, üçüncü ile dördüncü periyot arasında iki dakika |
| Devre arası | On beş dakika |
| Uzatma | Beş dakikalık periyotlar, eşitlik bitene kadar |
Not: Çocuk müsabakalarında periyot süresi ve sayısı farklı olabilir. Ligin yönergesine bakın.
Basketbolda sayı nasıl alınır ve bir atış kaç sayı eder?
Top, yukarıdan potaya girip file içinden geçtiğinde sayı olur. Ancak sayı değeri atışın nereden yapıldığına göre değişir. Ayrıca serbest atışlar ayrı bir değer taşır.
- Serbest atış çizgisinden ya da faul sonrası atılan serbest atış bir sayıdır.
- Üç sayı çizgisinin içinden atılan normal atış iki sayıdır.
- Üç sayı çizgisinin dışından atılan atış üç sayıdır.
Örneğin çizgiye basarak atış yaparsanız atış iki sayı olur. Üç sayı için ayaklarınızın çizginin tamamen arkasında olması gerekir. Bu nedenle hakemler ayak konumuna dikkat eder.
Üç sayı çizgisinin pota merkezine uzaklığı sahanın ölçülerinden gelir. Çizgilerin ve pota yüksekliğinin tüm ayrıntısını basketbol saha ölçüleri yazımızda bulursunuz. Bu nedenle biz burada tekrar etmiyoruz.
Örnek senaryo: Bir oyuncu üç sayı çizgisinin içinden şut atar, rakip ona faul yapar ve şut girer. Oyuncu iki sayıyı alır, üstelik bir serbest atış hakkı kazanır.
Basketbolda çift dripling nedir ve ne zaman ihlal olur?
Dripling, topu tek elle yere vurarak sektirmektir. Yani topla yürümenin tek yasal yolu budur. Çift dripling ise iki ayrı durumda ortaya çıkar. Birincisinde dripling'i bitirip topu iki elinizle tutar, ardından yeniden sektirirsiniz. İkincisinde topu iki elinizle aynı anda sektirirsiniz.
Ancak her durum ihlal değildir. Topu pasla ya da şutla elinizden çıkarırsanız yeniden dripling yapabilirsiniz. Topu başka bir oyuncu ya da pota çemberi yeniden elinize getirirse de ihlal olmaz. Yani çift dripling, aynı oyuncunun topu kesintisiz kontrolüyle ilgilidir.
Öte yandan çocuklar bu hatayı en çok heyecanlandıklarında yapar. Top elinde dururken savunmacı yaklaşır ve çocuk paniğe kapılır. Dolayısıyla antrenör burada sakin kalmayı öğretmelidir. Çocuk ya pas atar ya da ayağını sabitleyerek pas seçeneği arar.
Örneğin ders sırasında önce yalnızca dripling çalıştırın. Sonra durma ve pas çalışmasına geçin. Böylece çocuk iki beceriyi ayrı ayrı oturtur.
Basketbolda adım hatası nasıl anlaşılır?
Adım hatası, topu elinizde tutarken izin verilenden fazla adım atmanızdır. Hakemler buna "travelling" der. Bu terim İngilizce, yürüme ya da yol alma anlamına gelir.
Kural şöyle işler. Topu havada yakalarsanız ya da dripling'i bitirirseniz, topu elinizde tutarken en fazla iki adım atabilirsiniz. Yani bu iki adım pas atmak ya da şut çekmek için hazırlıktır. Ancak üçüncü adımı atarsanız hakem düdük çalar ve top rakibe geçer.
Ayrıca pivot ayağı kuralı vardır. Topu yerde durarak yakalarsanız bir ayağınız yerde sabit kalır. Diğer ayağınızla istediğiniz yöne dönersiniz. Ancak sabit ayağınızı kaldırıp yere koyarsanız ihlal olur.
Bu kuralın ayrıntısı, özellikle yeni başlayanlar için karışıktır. Resmi kural kitabındaki "iki adım" sayımı, hangi ayağın zemine ilk değdiğine göre yapılır. Bu nedenle öğrencilere bunu anlatmak için ağır çekim video izletmek çok işe yarar.
Basketbolda süre kuralları nelerdir: 24, 8, 5 ve 3 saniye?
Basketbolda hücum takımı topu bekleterek oyunu yavaşlatamaz. Bu nedenle birkaç süre kuralı oyunu hızlı tutar. Ayrıca bu kurallar FIBA kitabında ayrı maddelerde yer alır. Üstelik ödevlerde en çok sorulan başlıklar bunlardır.
| Kural | Ne anlatır | Süre ihlalinde ne olur |
|---|---|---|
| Atış saati | Hücum takımı topu kontrol edince 24 saniyede atış yapmalıdır | Top rakibe geçer |
| Arka saha | Takım topu 8 saniyede ön sahaya taşımalıdır | Top rakibe geçer |
| Üç saniye | Hücum oyuncusu, rakibin boyalı alanında üç saniyeden uzun duramaz | Top rakibe geçer |
| Beş saniye | Aut atışında ya da yakın savunma altında topu beş saniyede oyuna sokarsınız | Top rakibe geçer |
Atış saati, hücum rebound'ından sonra kısalabilir. FIBA kurallarına göre bazı durumlarda saat 14 saniyeye döner. Yani her hücum tekrarında tam süre yoktur. Tam ayrıntı için güncel kural kitabına bakın.
Öte yandan çocuk liglerinde bu süreler genellikle farklıdır ya da hiç uygulanmaz. Bunu müsabaka yönergesinden kontrol edersiniz.
Basketbolda faul nedir ve hangi faul türleri vardır?
Faul, rakiple kural dışı temas kurmak ya da sporcu davranışına aykırı hareket etmektir. Basketbol temaslı bir oyundur. Ancak her temas faul değildir. Hakem, temasın oyuna ve rakibin hareketine etkisine bakar.
FIBA kurallarında dört temel faul türü vardır.
- Kişisel faul: Rakibe vurma, itme, tutma ya da yolunu kesme gibi temaslardır.
- Teknik faul: Temasla ilgisi olmayan, davranışa dair ihlaldir. Örneğin hakeme itiraz bu gruba girebilir.
- Antisportif faul: Topa oynamadan yapılan fazla sert ya da gereksiz temastır.
- Diskalifiye edici faul: Çok ağır ihlalde oyuncuyu maçtan atar.
Hakem faulü tespit edince düdük çalar ve oyunu durdurur. Faul yapan oyuncunun numarasını masaya bildirir. Sonra atış hakkı ya da aut verir.
Faul kuralları da çocuk ligine göre değişebilir. Küçük yaş gruplarında hakemler öğretici bir yaklaşım izler.
Takım faulü ve beş faul sınırı nasıl işler?
Her oyuncu, bir maçta en fazla beş faul yapabilir. Beşinci faulünü yapan oyuncu oyundan çıkar. Antrenör yerine başka bir oyuncuyu sahaya sürer. Bu nedenle antrenörler faul sayısını sürekli izler.
Takım faulü ise başka bir sayaçtır. Bu sayaç, oyuncuların bir periyotta yaptığı faullerin toplamını izler. Takım bir periyotta dört faule ulaştıktan sonra yaptığı her yeni savunma faulünde rakibe serbest atış hakkı verir. Böylece takım faul limitinde "bonusa" girer.
Yeni periyot başlayınca takım faul sayacı sıfırlanır. Ancak oyuncu faulleri maç boyunca birikir. Bu nedenle antrenörler faul sayısı yüksek oyuncuyu bazen dinlendirir.
Örnek senaryo: Bir takım ilk periyotta dört faul yapar. Beşinci faulde rakip oyuncu iki serbest atış kullanır. Yeni periyot başladığında sayaç yeniden sıfırdan başlar.
Teknik faul ve antisportif faul ne zaman verilir?
Teknik faul, temassız ihlaldir. Hakeme saygısızlık, oyunu geciktirmek ya da rakibe laf atmak teknik faul getirebilir. Antrenör, yedek oyuncu ve oyundan çıkmış oyuncu da teknik faul alabilir.
Antisportif faul ise temaslı ama oyunun mantığına aykırı harekettir. Topa oynamadan rakibi tutmak ya da fazla sert çarpmak örnek verilebilir. Dolayısıyla hakem bunu bir fazlalık olarak görür ve rakibe serbest atış ile top hakkı tanır.
Öte yandan ağır durumlarda hakem oyuncuyu ya da antrenörü diskalifiye eder. FIBA kurallarında belirli sayıda teknik ya da antisportif faul, diskalifiye sebebidir. Kesin sayılar kural kitabında yer alır. Güncel değer için resmi kaynağa bakın.
Örneğin hakemin kararına bağırarak itiraz eden bir yedek oyuncu, maça girmeden teknik faul alabilir. Dolayısıyla kenarda oturan oyuncular da kurallara uymak zorundadır.
Üstelik çocuk sporunda bu cezalar eğitimin parçasıdır. Hakem ve antrenör, çocuğa neden ceza aldığını anlatır. Bu nedenle ceza, korkutmak için değil, davranışı öğretmek için kullanılır.
Serbest atışlar nasıl kullanılır?
Serbest atış, faulden sonra rakipsiz kullandığınız atıştır. Çizgide durur, topu potaya atarsınız. Her sayı bir puandır. Hakem atış sayısını faulün türüne göre belirler.
Ancak kural basit işler. Atış hareketindeyken faul yediyseniz ve şut girmediyse iki serbest atış kullanırsınız. Üç sayı çizgisinin dışından faul yediyseniz ve şut girmediyse üç atış hakkınız olur. Şut girerse sayı geçerlidir ve ayrıca bir atış daha kullanırsınız.
Üstelik takım faul sınırında bonusa girdiyse, atış hareketinde olmasanız bile iki serbest atış hakkınız doğar.
Ayrıca atış sırasında diğer oyuncular çizginin iki yanında dizilir. Atıcıyı rahatsız etmezler. Üstelik atıcı, topu bırakmadan önce çizgiyi aşamaz. Bu da çocuklara sabır ve odak öğretir.
İpucu olarak çocuklara aynı rutini tekrar ettirmek serbest atış başarısını artırır. Önce nefes alma, sonra top sektirme, sonra atış.
Top çizgi dışına çıkınca ve atlama topunda ne olur?
Top, sınır çizgisine değen ya da çizginin dışındaki bir şeye değen oyuncu tarafından dışarı çıkarsa aut olur. Topu son kez dokunduğunuz anda dışarı çıkardıysanız, top rakibe geçer. Rakip oyuncu yan çizgiden ya da taban çizgisinden oyunu yeniden başlatır.
Maçın başında hakem atlama topu yapar. Topu iki oyuncu arasında havaya atar. Ardından ilk top hangi takıma geçtiyse, sonraki bütün tartışmalı toplarda sırayla ok yönü kullanılır. Bu yönteme "sırayla top hakkı" denir. Böylece her tartışmalı topta atlama topu yapmaya gerek kalmaz.
Bir oyuncu topu elinde tutarken rakibiyle birlikte kilitlendiyse hakem tartışmalı top ilan eder. Top bu durumda ok yönüne göre bir takıma geçer. Ok yönü her seferinde değişir.
Aut atışında topu oyuna sokan oyuncu çizgiyi aşmadan bir pas ya da atış yapar. Ancak topu beş saniye içinde oyuna sokmak zorundadır. Bu nedenle çocuklara aut atışı için basit bir plan verirseniz kayıp top sayısı azalır.
Öte yandan çocuklar ilk başta ok yönünü anlamakta zorlanır. Bu nedenle antrenör bunu masa başında kağıt üzerinde gösterirse konu çabuk oturur.
Basketbolda mola ve oyuncu değişikliği nasıl yapılır?
Antrenör, maçı yönetmek için mola ister. Molayı ancak top ölüyken ya da bir takım sayı kazandığında alırsınız. Mola sayısı, devreye ve uzatmaya göre değişir. Kesin sayıları resmi kural kitabından kontrol edin.
Ayrıca oyuncu değişikliği için de benzer bir mantık vardır. Yedek oyuncu masaya gider ve değişiklik ister. Hakem top ölüyken onu oyuna alır. Değişikliği isteyen oyuncu hazır olmalıdır.
Öte yandan çocuk basketbolunda oyuncu değiştirme genellikle daha serbesttir. Küçük yaşlarda her çocuğun oynaması hedeflenir. Bu nedenle antrenörler sık değişiklik yapar.
- Molayı yalnızca antrenör ya da onun yardımcısı ister.
- Mola istenince hakem düdükle oyunu durdurur.
- Değişiklik, top ölüyken yapılır.
Basketbol okulunda her çocuğa eşit süre vermek de bir eğitim kararıdır. Bunu veliye şeffaf biçimde anlatmak güveni artırır.
Çocuklar ve okul sporunda basketbol kuralları nasıl değişir?
Okul turnuvalarında ve çocuk liglerinde FIBA kuralları temel alınır. Ancak federasyon ve il müdürlükleri yaş grubuna göre düzenleme yapar. Süre, periyot sayısı, top boyu, pota yüksekliği ve bazı ihlal kuralları bu düzenlemelere girer.
Yaşa göre hangi topu kullanacağınızı basketbol topu numaraları yazımızda anlattık. Mini basketbol kuralları için ligin yönergesini kontrol etmeniz gerekir. Dolayısıyla rakamları ezberden yazmak yanlış bilgiyi çoğaltır.
| Ortam | Kuralları kim belirler | Ne yaparsınız |
|---|---|---|
| Beden eğitimi dersi | Öğretmen, müfredata uygun biçimde | Temel ihlalleri ve fauller öğretirsiniz |
| Okul takımı müsabakası | Turnuva yönergesi | Yönergeyi önceden okursunuz |
| Spor okulu antrenmanı | Antrenör ve okul kuralları | Kuralları yaşa uygun anlatırsınız |
| Resmi lig müsabakası | Federasyon ve FIBA | Resmi kural kitabını izlersiniz |
Üstelik beden eğitimi derslerinde kuralları oyunla öğretmek daha kalıcıdır. Fikir arıyorsanız beden eğitimi oyunları sayfamıza göz atın.
Öğrenciler basketbol kurallarında en sık hangi hataları yapar?
Sahada gördüğümüz hatalar genellikle aynıdır. Kuralı bilmek ile uygulamak arasındaki fark burada ortaya çıkar. Aşağıdaki liste, antrenör ve öğretmenlerin en sık düzelttiği noktaları toplar.
- Topla koştuğunu fark etmeden üç adımı aşmak.
- Dripling'i bitirdikten sonra topu yeniden sektirmek.
- Hakem düdüğüne itiraz edip teknik faul almak.
- Savunmada elleri kullanıp kolayca faul yapmak.
- Boyalı alanda gereksiz yere uzun beklemek.
- Üç sayı çizgisine basarak atış yapıp üç sayı beklemek.
Örneğin antrenman sonunda beş dakikalık bir kural turu yapabilirsiniz. Her çocuk bir ihlali sahada gösterir, diğerleri hangi ihlal olduğunu tahmin eder. Böylece kural, ezber olmaktan çıkar ve oyuna dönüşür.
Bu hataların çoğu, kural bilmemekten değil, heyecandan doğar. Bu nedenle çocuğa kuralı tek seferde ezberletmek işe yaramaz. Kısa tekrarlar ve oyun içinde düzeltme daha etkilidir.
Ayrıca hakeme itiraz, çocuk sporundaki en kolay önlenebilir hatadır. Takım sözleşmesine "hakeme saygı" maddesini eklerseniz sorun azalır. Spor okulu kuralları için örnek bir çerçeveyi spor okulu kuralları örneği yazımızda bulursunuz.
Basketbol kuralları tek bakışta nasıl görünür?
Aşağıdaki tablo, ödev ve ders notu için tek sayfalık bir özet verir. Kısa bir sınav öncesinde bu satırlara göz atmak yeter.
| Başlık | Temel kural |
|---|---|
| Oyuncu | Sahada her takımdan beş kişi |
| Süre | Dört periyot, her biri on dakika |
| Sayı | Serbest atış bir, normal atış iki, üç sayı çizgisi dışı üç |
| Dripling | Topla ilerlemenin tek yolu, çift dripling ihlal |
| Adım hatası | Topu tutarken fazla adım atmak |
| Atış saati | 24 saniye |
| Arka saha | 8 saniye |
| Faul | Oyuncu başına beş faul, takım başına periyotta dört faul sonrası bonus |
| Teknik faul | Temassız ihlal, serbest atış getirir |
Bu tablo, kuralların resmi metnini değiştirmez. Sadece hatırlatma sağlar. Tartışmalı bir konuda kural kitabının güncel sürümüne başvurun.
Antrenör basketbol kurallarını velilere nasıl duyurur?
Veliler çoğu zaman kuralları bilmediği için tribünde haksız tepkiler verir. Çocuğa düdük çalındığında hakemi suçlarlar. Dolayısıyla bu durum hem çocuğu hem antrenörü zorlar.
Yani çözüm basittir. Sezon başında kısa bir kural özeti hazırlayın. Bu yazıdaki numaralı listeyi kullanabilirsiniz. Veliye gönderdiğiniz mesajda faul, adım hatası ve süre kurallarını iki cümleyle anlatın.
Planox'ta velilerle iletişimi gruplara göre yönetirsiniz. Kurum kendi WhatsApp numarasını bağlar ve velilere toplu duyuru gönderir. Veli paneli ise çocuğun yoklama kayıtlarını ve ödemelerini gösterir. Planox bir kural kitabı sunmaz, ancak duyurunuzu doğru gruba ulaştırmayı kolaylaştırır.
İsterseniz basketbol okulu yoklama ve kayıt düzenine basketbol okulunda kayıt ve yoklama yazımızdan da bakabilirsiniz. Antrenman planı hazırlarken basketbol okulu antrenman programı yazısı da işinize yarar.
Basketbol kurallarını spor okulunda ilk hafta nasıl öğretirsiniz?
Yeni başlayan bir gruba bütün kuralları bir anda yüklemeyin. Örneğin her antrenmanda iki ya da üç kural seçin ve oyunla pekiştirin. Aşağıdaki adımlar işe yarayan bir ilk hafta düzeni verir.
- Birinci gün: Dripling ve çift dripling. Oyun içinde top sektirme yarışı yapın.
- İkinci gün: Adım hatası ve pivot ayağı. Ağır çekim gösterin.
- Üçüncü gün: Faul türleri. Hakem rolünü çocuklara dönüşümlü verin.
- Dördüncü gün: Süre kuralları ve aut. Küçük bir maçta uygulayın.
- Beşinci gün: Mini maç. Kuralları oyun içinde hatırlatın.
Bu planı kayıt ve yoklama düzeniyle birlikte yürütmek de önemlidir. Hangi çocuğun hangi antrenmana geldiğini bilirseniz, kuralları kimin kaçırdığını görürsünüz. Böylece eksik kalan çocuğa ek tekrar yaparsınız.
Planox'u kendi okulunuzda denemek isterseniz canlı demo hesabıyla on dakika içinde panelde dolaşabilirsiniz. Güncel paket bilgisi için fiyatlandırma sayfasına bakın.


